ويلم فلور ( مترجم : ابو القاسم سرى )
12
اشرف افغان بر تختگاه اصفهان ( به روايت شاهدان هلندى ) ( فارسي )
و كارمندانم تظاهر به تنگدستى و فقر مىكنيم ، چه اين بهترين سياست است . من اميدوارم كه سرانجام افغانان نسبت به همهء مردمان ستمديدهاى كه در لبهء پرتگاه مرگ ايستادهاند قدرى ترحم نشان دهند . حكومت عوض نشد و زبردست خان از شيراز فراخوانده نشده و راههاى گرمسيرات باز نشده است . بنابراين صبر داشته باشيد و خدا را سپاس گوئيد كه ما هنوز زندهايم . » انگليسيان را نيز همزمان با هلندىها به مجلس شاهى فراخوانده بودند و آنها از طريق ديلماج خود بىدرنگ كوشيده بودند كه جايگاهى بهتر از هلنديان داشته باشند . انگليسيان مدعى شده بودند كه هلنديان فقط بازرگانند . و آنان به منزلهء رعاياى يك سلطان پيوسته بر هلنديان تقدم و تفوق داشتهاند و حتى در كنار ايشك آغاسى باشى جاى مىگرفتهاند . ممكن بود كه اين دروغ بزرگ را افغانان باور كنند هر چند هرگز مسيحيان را در ميان مسلمانان جاى نمىدادهاند . اما هلنديان از اين دروغ و حيله آگاهى يافتند در حالى كه هنوز فرصت باقى بود كه به دربار خبر دهند كه شاه محمود انگليسيان را هرگز به مجلس شاهى احضار نكرده است . يعنى كه مقام آنها پائينتر از هلنديان بوده است كه پيشكشى كريمانه به محمود داده بودهاند . هلنديان مىگفتند بنابراين معقول نيست كه انگليسيان پيشكشى را كه براى تقديم به شاه محمود تهيه كرده بوده و هرگز به او ندادهاند ، اينك به شاه اشرف بدهند . اين استدلال گوش شنوائى نيافت . هلنديان تأكيد كردند كه ما هر چه داشتيم ربودند اما انگليسيان در آرامش بودند و اجازه يافتند كه هر چه دارند براى خودشان نگهدارند اينست كه دست كم بايد ميان ما و انگليسيان تفاوتى قائل شويد . در نتيجه افغانان ايشك آغاسى باشى را همانروز عصر به دنبال انگليسيان فرستادند تا آنها را با چهار هزار تومان پيشكش به مجلس شاهى احضار كنند . اسخارور نتوانست بداند كه چگونه انگليسيان از اين مدعا خلاصى يافتند شايد با دادن دويست تومان انعام به ايشك آغاسى باشى . اما بعدها مسلم شد كه ايشك آغاسى باشى به شاه اشرف گفته است كه انگليسيان بسيار تهيدستند و شاه پاسخ داده در اين صورت لازم نيست